Big Tech onder vuur: dit speelt er rond platforms in 2026

Van doorgeefluik naar ‘product’

In de Verenigde Staten is een verschuiving bezig die steeds zichtbaarder wordt. In New Mexico oordeelde een jury dat Meta consumenten heeft misleid door Instagram en Facebook als veilig voor jongeren te positioneren. Uit onderzoek bleek echter dat accounts die zich voordeden als minderjarigen op Facebook en Instagram snel werden blootgesteld aan seksuele benadering en schadelijke content.  Daarmee raakt de zaak niet alleen aan online veiligheid, maar ook aan consumentenrecht: gebruikers kregen verwachtingen die niet overeenkomen met de werkelijkheid. Dat roept interessante vragen op, want wanneer kan een ‘product’ zoals social media platforms als gebrekkig worden gezien?  Deze benadering lijkt daarmee op een breuk met het verleden te sturen. Waar platforms zich konden beroepen op ruime aansprakelijkheidsvrijwaringen, lijkt daar nu minder ruimte voor te zijn.

Een vergelijkbare zaak kwam voor de rechter in Los Angeles, waar Meta en Google aansprakelijk werden gehouden voor verslavend ontwerp. Een twintigjarige vrouw stelde dat zij al op jonge leeftijd verslaafd is geraakt aan social media. De jury stelde haar in het gelijk: er is onvoldoende gewaarschuwd voor de verslavende werking (addictive design) van hun platforms.

In beide zaken komen de platforms niet zomaar weg met deze uitspraak: een boete van 375 miljoen aan Meta en een te betalen schadevergoeding van 3 miljoen (totaal) voor Meta en Google werd vastgesteld.

De gevolgen van deze rechtszaken kunnen bovendien groot zijn voor het social media landschap. Denk daarbij aan het veroorzaken van andere rechtszaken en de aanwakkering van een bredere ontwikkeling: social media wordt steeds minder gezien als neutrale infrastructuur en steeds meer als een product waarvoor bedrijven verantwoordelijkheid dragen, zeker als het gaat om de bescherming van minderjarigen. De focus ligt niet op de content op de platforms, maar op het ontwerp ervan. Juist die ontwerpkeuzes, zoals algoritmes en gebruiksmechanismen, maken dat de bedrijven moeilijker kunnen terugvallen op traditionele aansprakelijkheidsverweren.

AI en privacy: grenzen aan wat technisch kan

In Nederland kwam in maart een zaak voor de voorzieningenrechter die de grenzen van generatieve AI beperkt: platform X werd verboden om de zogenoemde ‘uitkleedfunctie’ binnen Grok aan te bieden in Nederland.  Via Grok, als onderdeel van het social media platform X, is het makkelijk om de gemaakte beelden via X te verspreiden. Het was via de app mogelijk om zonder toestemming mensen virtueel ‘uit te kleden’ en deze beelden vervolgens te verspreiden. Ook kon er kinderpornografisch materiaal mee worden gemaakt. Offlimits, expertisecentrum online misbruik, spande de zaak met succes aan. Ondanks de eerder aangekondigde technische maatregelen door Grok, werd dit als onvoldoende beoordeeld door de rechter. Een boete voor elke overtreding van 100.000 euro, met een max van 10 miljoen werd aan het platform opgelegd.

In Europa is bovendien de verwachting dat nog voor de zomer van 2026 een geheel Europees verbod op dit soort ‘uitkleedapps’ gaat gelden.

Vape-verkoop op Snapchat

De DSA geeft een actieve zorgplicht aan platforms. Zij moeten systemische risico’s analyseren en actief beperken, bijvoorbeeld als die bestaan rondom de bescherming van minderjarigen. Ook moeten meld- en klachtmechanismen toegankelijk en effectief voor gebruikers zijn.

Zo is het onderzoek naar Snapchat door de ACM, vanwege o.a. de verkoop van vapes en drugs aan minderjarigen via het platform, nu onderdeel geworden van een groter onderzoek van de Europese Commissie. Aanleiding was een handhavingsverzoek van Stichting Rookpreventie Jeugd, die van mening was dat Snapchat onvoldoende maatregelen nam tegen verkoop van vapes aan minderjarigen. Het onderzoek van de Commissie zet het eerdere onderzoek voort en richt zich onder andere op leeftijdsinschatting en blootstelling aan illegale producten.

Meer weten over platformregulering? Vraag gratis advies aan onze DDMA  legal cousels via legal@ddma.nl.

Team Legal DDMA

Kennisbank voor marketing en data