Wat speelt er?
De politieke discussie over fieldmarketing speelt al enkele jaren. Aanleiding zijn onder meer klachten over ongewenste verkoop aan de deur en zorgen over de druk die consumenten tijdens verkoopgesprekken kunnen ervaren.
In april 2024 kondigde het kabinet een wetsvoorstel aan voor een aanvullende afkoelperiode bij colportage. In 2025 werd dit voorstel voorgelegd via een internetconsultatie. Het voorstel houdt in dat een verkoper na het eerste contact drie werkdagen geen aanbod mag doen en de consument niet opnieuw mag benaderen. Dit komt boven op de bestaande wettelijke bedenktijd van veertien dagen na het sluiten van een overeenkomst.
Daarnaast nam de Tweede Kamer in januari een motie aan waarin het kabinet werd gevraagd te onderzoeken hoe ongevraagde commerciële verkoop aan de deur zo veel mogelijk kan worden beperkt, zowel landelijk als lokaal. Met de Kamerbrief laat het kabinet zien welke mogelijkheden zijn onderzocht en welke afwegingen daarbij zijn gemaakt.
Geen volledig verbod op fieldmarketing
Een belangrijke conclusie uit de Kamerbrief is dat een volledig of sectoraal verbod op verkoop buiten de verkoopruimte volgens het kabinet niet verenigbaar is met de Europese Richtlijn consumentenrechten en de Richtlijn oneerlijke handelspraktijken.
Het kabinet heeft ook verschillende andere maatregelen onderzocht, waaronder het wettelijk vastleggen van de bel-niet-aan-sticker, een bel-niet-aan-register, verplichte registratie van tussenpersonen en het opnemen van verkoopgesprekken. De minister ziet om verschillende redenen onvoldoende aanleiding om deze maatregelen verder uit te werken.
Ook maatregelen ná het verkoopgesprek zijn bekeken. Volgens de minister bieden deze onvoldoende oplossing voor de druk die consumenten tijdens het verkoopgesprek kunnen ervaren. Zo is het verlengen van de wettelijke bedenktijd van veertien naar dertig dagen wel een mogelijkheid, maar kiest het kabinet daar voorlopig niet voor.
De minister noemt expliciet uitzonderingen voor goede doelen en de SRV-wagen, maar gaat niet in op alle bestaande uitzonderingsposities. Wij gaan er vooralsnog van uit dat deze behouden blijven en zullen hierover navraag doen bij EZK, onder meer voor dagbladen en goede doelenloterijen.
Voor DDMA blijft het belangrijk om oog te houden voor het risico van uiteenlopende gemeentelijke regels. Verschillen tussen gemeenten kunnen het uitvoeren van landelijke fieldmarketingcampagnes namelijk ingewikkelder maken.
Kabinet kiest voor een afkoelperiode
De minister ziet een wettelijke afkoelperiode als de meest effectieve en evenwichtige manier om consumenten beter te beschermen bij verkoop aan de deur.
Volgens het kabinet krijgen consumenten hierdoor meer tijd om informatie rustig door te nemen en aanbiedingen te vergelijken, zonder de druk van een verkoper. De minister verwijst daarbij naar recent onderzoek van Ipsos I&O en ervaringen met een vergelijkbare maatregel in België. Ze wil het wetsvoorstel na advisering door de Raad van State zo snel mogelijk aan de Tweede Kamer voorleggen.
De afkoelperiode is dus nog geen wet: de parlementaire behandeling moet nog plaatsvinden. Ook is op basis van de Kamerbrief nog niet duidelijk hoe de definitieve regeling eruit komt te zien en wanneer deze eventueel ingaat.
Wat heeft DDMA tot nu toe gedaan?
DDMA heeft een reactie ingediend op de internetconsultatie over het wetsvoorstel. Daarin hebben we het kabinet opgeroepen het voorstel niet door te zetten. We hebben daarbij vier belangrijke bezwaren naar voren gebracht:
- Fieldmarketing is een waardevol communicatiekanaal. Het biedt organisaties de mogelijkheid om rechtstreeks met consumenten in gesprek te gaan, draagt bij aan concurrentie en geeft nieuwe marktspelers toegang tot de markt.
- De noodzaak en effectiviteit van de maatregel zijn volgens DDMA onvoldoende onderbouwd. We missen een overtuigende analyse waaruit blijkt dat een extra afkoelperiode daadwerkelijk leidt tot minder ongewenste verkooppraktijken.
- Er zijn Europeesrechtelijke bezwaren. DDMA heeft gewezen op de spanning tussen de voorgestelde afkoelperiode en het Europees geharmoniseerde consumentenrecht. De juridische beoordeling van een volledig verbod staat los van deze bezwaren tegen de afkoelperiode.
- De economische gevolgen kunnen aanzienlijk zijn. Het voorstel kan leiden tot extra administratieve lasten, hogere acquisitiekosten en minder mogelijkheden voor organisaties om consumenten te bereiken.
We hebben daarbij benadrukt dat consumenten al worden beschermd door bestaande wetgeving, waaronder het verbod op agressieve handelspraktijken en de wettelijke bedenktijd van veertien dagen.
Ook hebben we het kabinet gevraagd om meer inzicht in de aard en herkomst van klachten. Zo kunnen maatregelen gerichter worden ingezet op de plekken waar daadwerkelijk problemen spelen.
Als alternatief hebben we gepleit voor betere handhaving van bestaande regels en verdere versterking van zelfregulering.
Hoe verhoudt de Kamerbrief zich tot onze vier bezwaren?
De Kamerbrief gaat maar gedeeltelijk in op onze vier bezwaren. De minister verwijst naar aanvullend consumentenonderzoek, maar besteedt weinig aandacht aan de waarde van fieldmarketing en de economische gevolgen van de maatregel. Wat vooral opvalt, is dat de minister uitgebreid uitlegt waarom een volledig verbod Europeesrechtelijk niet mogelijk is, maar niet inhoudelijk ingaat op onze Europeesrechtelijke bezwaren tegen de afkoelperiode zelf. Die vragen blijven dus voorlopig onbeantwoord en zijn voor ons een belangrijk aandachtspunt in het verdere wetgevingstraject.
Zelfregulering krijgt aandacht in de Kamerbrief
De minister staat in de Kamerbrief ook stil bij de bestaande zelfregulering van de sector. Zo verwijst ze naar de Code Fieldmarketing en benoemt ze dat verkoop aan de deur bij consumenten met een bel-niet-aan-sticker volgens de bestaande zelfregulering niet is toegestaan.
Ook noemt de minister het initiatief van de DDMA Commissie Fieldmarketing om een nieuwe audit- en zelfbeoordelingsstructuur voor de sector te ontwikkelen. De inspanningen van de sector op het gebied van zelfregulering worden dus meegenomen in de beleidsafweging. Tegelijkertijd stelt de minister dat verkoop aan de deur ondanks de bestaande zelfregulering nog steeds tot klachten en ergernis leidt. Volgens het kabinet is aanvullende wettelijke bescherming daarom wenselijk.
DDMA blijft van mening dat gerichte handhaving en verdere professionalisering van de sector een belangrijk alternatief zijn voor generieke wettelijke beperkingen.
Hoe nu verder?
De Kamerbrief maakt duidelijk dat het kabinet niet inzet op een volledig verbod op verkoop buiten de verkoopruimte, maar verder wil met het wetsvoorstel voor een afkoelperiode. De minister heeft verschillende alternatieven afgewogen, maar ziet op dit moment geen reden om voor een andere maatregel te kiezen.
De volgende stap is het verdere wetgevingstraject. Het kabinet wil het voorstel na advies van de Raad van State aan de Tweede Kamer voorleggen. Daarna is het aan de wetgever om over het voorstel te besluiten.
Voor DDMA blijft het uitgangspunt dat consumenten goed beschermd moeten worden tegen misleiding en ongeoorloofde druk, zonder dat organisaties die verantwoord werken onnodig worden beperkt. We blijven daarom aandacht vragen voor de juridische houdbaarheid en uitvoerbaarheid van de voorgestelde afkoelperiode. Daarbij blijven onze eerdere bezwaren relevant, vooral als het gaat om de verhouding tot Europees recht en de gevolgen voor de sector.
Mocht het wetsvoorstel worden doorgezet, dan pleiten we voor duidelijke en werkbare regels, een overgangstermijn van minimaal achttien maanden en een evaluatie van de gevolgen voor consumenten en ondernemers.
Daarnaast pleiten we ervoor dat consumenten tijdens de afkoelperiode zelf kunnen aangeven dat zij een overeenkomst willen sluiten. Zo houden consumenten de regie over hun eigen keuze en voorkomen we onnodige regeldruk en onduidelijkheid voor organisaties.
DDMA blijft de politieke en juridische ontwikkelingen volgen en houdt haar achterban op de hoogte van de volgende stappen in het wetgevingstraject.
Vragen over de afkoelperiode? Neem contact op met het DDMA Legal Team via legal@ddma.nl. DDMA leden ontvangen gratis advies.
Sara Mosch
Ook interessant
Kabinet houdt vast aan plannen voor afkoelperiode bij fieldmarketing: dit is de stand van zaken
Nieuwe gezichten in de DDMA Commissies Experimentation & Optimisation, Social media, Fieldmarketing en Data, Decisions & Engagement
